Wróć do strony głównej Adwokata Wielkopolskiego < cofnij

Uchwała Sądu Najwyższego w sprawie zasiedzenia przez małżonków, III CZP 49/17

2017-11-17

W dniu 19 października 2017 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę rozstrzygająca wątpliwość, czy sąd jest związany żądaniem stwierdzenia zasiedzenia na rzecz tylko jednego z małżonków w sytuacji, gdy oboje małżonkowie byli posiadaczami nieruchomości i okres ewentualnego zasiedzenia upłynąłby w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej. Treść tej uchwały – przy uwzględnieniu stanu faktycznego sprawy, w związku z rozstrzyganiem której uchwała ta została wydana, unaocznia, jak ważne jest właściwe określenie kręgu podmiotów na rzecz których miałoby zostać stwierdzone zasiedzenie.

W stanie faktycznym sprawy będącej przedmiotem postępowania o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości gruntowej, wnioskodawczyni wykazała, że wraz z mężem przez okres co najmniej 30 lat pozostawała w posiadaniu samoistnym gruntu należącego do gminy. Sąd I instancji ustalił, że do zasiedzenia na rzecz obojga małżonków doszło jeszcze przed śmiercią męża wnioskodawczyni (wnioskodawczyni była jego jedynym spadkobiercą, a z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia wystąpiła po śmierci męża). Sąd I instancji przychylając się do wniosku, wskazał jednocześnie, że do nabycia prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia doszło w czasie, kiedy żył jeszcze mąż wnioskodawczyni. Zmarły małżonek wraz z wnioskodawczynią był posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości i dlatego zdaniem Sądu I instancji, brak było podstaw do stwierdzenia zasiedzenia wyłącznie na rzecz wnioskodawczyni.

Przy rozpatrywaniu apelacji w ocenie Sądu II instancji, ujawniło się zagadnienie prawne wskazane powyżej, a sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie, czy Sąd może stwierdzić zasiedzenie przez obojga małżonków w przypadku gdy jedynym wnioskodawcą jest jedno z małżonków. W uzasadnieniu wniosku o podjęcie uchwały przez SN wskazano, że na tle zagadnienia dotyczącego stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości przez inną osobę, niż wskazana w zgłoszonym żądaniu, w orzecznictwie Sądów powszechnych oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowały się dwie koncepcje. Pierwsza z nich wskazywała,na obowiązek ustalenia uprawnionego „beneficjenta”, chociażby nie była to osoba wskazana przez wnioskodawcę. Wskazywano przy tym, że w sprawach o zasiedzenie związanie granicami żądania nie dotyczy osoby, która nabyła prawo w drodze zasiedzenia, ani chwili, w której nabycie to nastąpiło (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2011 r., IV CSK 608/10, Legalis 443533).

Według drugiej - przeciwnej koncepcji - odpowiednie stosowanie przepisów o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawach o zasiedzenie wymaga uwzględnienia różnic między tymi postępowaniami. Różnice te są tak istotne, że sprzeciwiają się stosowaniu art. 677 § 1 k.p.c. wprost. Oznacza to, że sąd jest związany wskazaniem przez uczestników postępowania osoby, na rzecz której ma nastąpić stwierdzenie zasiedzenia. Powyższe stanowisko, Sąd Najwyższy zaprezentował m.in. w uchwale z 12 czerwca 1986 r., III CZP 28/86, Legalis 25360, oraz w postanowieniu z 7 grudnia 2006 r., III CSK 269/06, Legalis 163796 i postanowieniu z 20 marca 2014 r., II CSK 279/13, Legalis 994512).

Powyższe rozbieżności, zostały ostatecznie wyjaśnione w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2015 r.

III CZP 112/14, w której przesądzono, że stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania.

Sąd II instancji w rozpatrywanej sprawie powziął jednak wątpliwość, czy wnioski z ww. uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego rozciągają się na sytuację małżonków, których łączy majątkowa wspólność małżeńska. W przypadku odpowiedzi twierdzącej, wniosek wnioskodawczyni podlegałby oddaleniu w związku z tym, że nie wskazała ona we wniosku, iż stwierdzenie zasiedzenia miałoby nastąpić jedynie na jej rzecz, a nie na rzecz jej i jej małżonka.

Rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy podjął uchwałę o następującej treści:

Stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości może nastąpić tylko na rzecz osoby wskazanej przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania także wtedy, gdy z ich twierdzeń oraz ustaleń sądu wynika, że na skutek zasiedzenia nieruchomość weszła do majątku wspólnego wnioskodawcy oraz jego małżonka, którego wniosek nie dotyczył. W takiej sytuacji sąd powinien jednak zwrócić uwagę uczestników na  ewentualną potrzebę zmiany wniosku.

Uzasadnienie ww. uchwały nie zostało jeszcze (do dnia 7 listopada 2017 r.) opublikowane. Treść wniosku o podjęcie uchwały dostępna pod adresem: http://www.sn.pl/sprawy/SiteAssets/Lists/Zagadnienia_prawne/EditForm/III-CZP-0049_17_p.pdf .

Przygotowała: adw. Rita Wilk-Formanowicz

Uwagi do tekstu prosimy zgłaszać na adres poczty elektronicznej: zelek@gutowski.pro