Wróć do strony głównej Adwokata Wielkopolskiego < cofnij

KOLEJNA NOWELIZACJA PROCEDURY KARNEJ

2016-04-04

Dnia 29 marca 2016 roku Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 11 marca 2016 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw. Należy również wspomnieć, że tego samego dnia została też podpisana ustawa z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks karny wykonawczy, która przywraca możliwość wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Ostatnio wiele mówi się o zmianach zarówno procedury karnej, jak i prawa karnego materialnego. Poniżej zwracam uwagę jedynie na najważniejsze zmiany (często polegające na powrocie do uregulowań sprzed 1 lipca 2015 roku) w procedurze karnej. Podkreślam, że niniejszej opracowanie nie obejmuje opisu wszystkich zmian wprowadzonych w/w ustawą.

Przede wszystkim celem ustawy z 11 marca 2016 roku – jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy - było przywrócenie bardziej aktywnej roli sądu w procesie oraz pierwszeństwo zasady prawdy materialnej. W związku z tym w przywrócono zasadę, zgodnie z którą należy przede wszystkim dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a dopiero w przypadku niemożności usunięcia wątpliwości – rozstrzygnąć je na korzyść oskarżonego (art. 5 ust. 2 KPK powrócił do brzmienia: „niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego”)

Najistotniejsza zmiana w stosunku do nowelizacji z 2015 roku dotyczy oczywiście zasad przeprowadzania dowodów w postępowaniu przed sądem - art. 167 KPK. W modelu kontradyktoryjnym, który obowiązywał mniej niż rok, dowody były przeprowadzane przez strony po ich dopuszczeniu przez sąd i jedynie w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami – sąd mógł przeprowadzić dowód
z urzędu. Art. 167 KPK w brzmieniu po 15 kwietnia 2016 roku nakazuje sądowi uzupełnianie inicjatywy dowodowej poprzez przeprowadzenie dowodów z urzędu w każdym wypadku, gdy jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy.

Zmieniono również brzmienie art. 168a KPK:  Dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie na tej podstawie, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 Kodeksu karnego, chyba że dowód został uzyskany w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza publicznego obowiązków służbowych, w wyniku: zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności.

I dodano art. 168b KPK: Jeżeli w wyniku kontroli operacyjnej zarządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych uzyskano dowód popełnienia przez osobę, wobec której kontrola operacyjna była stosowana, innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej lub przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem kontroli operacyjnej, prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania tego dowodu w postępowaniu karnym.

Poprzez zmianę brzmienia art. 46 KPK, doszło do usunięcia obowiązku stawiennictwa prokuratora na rozprawie w sprawach mniejszej wagi, co oczywiście jest pewnego rodzaju konsekwencją powrotu do możliwości przeprowadzania przez sądy dowodów z urzędu.

Ponadto ograniczono tryby konsensualne w sprawach o poważne przestępstwa, które powinny być rozpoznawane na publicznej rozprawie.

Ze względu na usunięcie art. 59a z Kodeksu Karnego, z KPK zostały usunięte również przepisy dotyczące możliwości umorzenia postępowania na wniosek pokrzywdzonego.

W uzasadnieniu projektu ustawy podkreślało się również, że ustawa ta ma na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania, m.in. poprzez przyspieszenie postępowań w instancji odwoławczej – sąd drugiej instancji będzie bowiem obowiązany w granicach zaskarżenia dopuścić dowody z urzędu, co ułatwi zakańczane spraw w drugiej instancji, bez konieczności uchylania wyroków, a także poprzez uproszczenie aktu oskarżenia i brak konieczności umieszczania tez dowodowych przy zachowaniu fakultatywnego uzasadnienia.

Poza powrotem do procedury karnej sprzed 1 lipca 2015 roku, ustawodawca wprowadził także nową instytucję, tj.: skargę na wyrok sądu odwoławczego (art. 539a-539f). Ten nadzwyczajny środek zaskarżenia ma dotyczyć wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. W takim przypadku, stronie przysługiwać ma skarga do Sądu Najwyższego, który po rozpoznaniu skargi na posiedzeniu bez udziału stron – oddali skargę albo wyrokiem uchyli zaskarżony wyrok w całości lub części i przekaże sprawę sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Co do zasady, opisywana nowelizacja wejdzie w życie z dniem 15 kwietnia 2016 roku, poza przepisami KPK, które dotyczą reguł wyznaczania składu orzekającego (art. 40a, 351, 439 § 1 pkt 1a KPK), które wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2017 roku.

Oczywiście, biorąc pod uwagę, wielość nowelizacji procedury karnej w ostatnim czasie, należy zwrócić szczególną uwagę na przepisy intertemporalne:

1. Czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie wyżej opisanej ustawy są skuteczne, jeżeli dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych,

2. W razie wątpliwości, czy stosować prawo dotychczasowe, czy przepisy nowej ustawy, stosuje się przepisy nowej ustawy,

3. Jeżeli na podstawie nowej ustawy nastąpiła zmiana właściwości lub składu sądu, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji orzeka sąd dotychczas właściwy lub w dotychczasowym składzie,

4. Postępowania przygotowawcze wszczęte przed 15 kwietnia 2016 roku, w których do tego dnia nie został wniesiony do sądu akt oskarżenia, wniosek o wydanie wyroku skazującego, wniosek o warunkowe umorzenie postępowania lub wniosek o umorzenie postępowania przygotowawczego i orzeczenie środka zabezpieczającego, prowadzi się w dalszym ciągu według przepisów nowej ustawy. Należy jednak dokonać czynności procesowych, które są wymagane według przepisów nowej ustawy, a które do 15 kwietnia 2016 roku nie zostały dokonane.

Przygotowała: adw. Anna Zagierska 

Uwagi do tekstu prosimy zgłaszać na adres poczty elektronicznej: zelek@gutowski.pro