Wróć do strony głównej Adwokata Wielkopolskiego < cofnij

Ocena wiarygodności zeznań świadków w praktyce procesowej

2014-05-20 Adwokat Magdalena Czuszke

Jednym z celów postępowania karnego, zarówno na etapie postępowania przygotowawczego jak i jurysdykcyjnego, jest ustalenie prawdy materialnej i wydanie słusznego i sprawiedliwego orzeczenia. Organy procesowe dysponują szerokim wachlarzem środków, służących realizacji tego celu, jednak niewątpliwie świadkowie są głównym źródłem dowodowym, zaś ich zeznania są bardzo cennym środkiem dowodowym. Głównym problemem pozostaje ocena wiarygodności zeznań świadków, a więc ujmując kwestię kolokwialnie, ustalenie czy świadek podaje prawdę czy też kłamie. Ustawodawca uregulował zasady procesowe przesłuchania świadków w rozdziale 21 Kodeksu postępowania karnego, ale nauką zajmującą się tworzeniem procesowych, skutecznych metod przesłuchania świadków oraz kryteriów oceny wiarygodności ich zeznań jest kryminalistyka oraz w pewnym zakresie psychiatria i psychologia sądowa. Niewątpliwie właściwa i prawidłowa ocena wiarygodności zeznań świadków zależy od wiedzy i doświadczenia zawodowego organu przesłuchującego, znajomości dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności zastosowania podczas czynności przesłuchania właściwej metody przesłuchania. Warto bowiem zauważyć, iż od tego kto, gdzie (w jakich warunkach – czy jest to kameralny gabinet prokuratora, czy sala sądowa, udział ławników, obecność dziennikarzy itp.) oraz jak (jaka metoda, jakie zachowanie przesłuchującego) zależy w ogóle uzyskanie zeznań o określonej treści. Często bowiem zdarza się tak, że w zależności gdzie i przez kogo świadek jest przesłuchiwany podaje on różne wersje przebiegu zdarzenia w ramach jednego procesu karnego.

Zasadniczo w teorii i praktyce procesowej wyróżnia się cztery grupy świadków:

- zeznających szczerze i zgodnie ze stanem faktycznym,

- zeznających szczerze jednak niezgodnie ze stanem faktycznym,

- zeznających nieszczerze (kłamiących) i niezgodnie ze stanem faktycznym oraz

- zeznających nieszczerze jednak (przypadkowo) zgodnie ze stanem faktycznym.

W teorii kryminalistycznej wyróżnia się tak zwane wskaźniki prawdy i fałszu, które odnoszą się do następujących kwestii:

- treści prezentowanych przez świadka,

- werbalnego stylu prezentowania zeznań przez świadka,

- zachowań niewerbalnych towarzyszących zeznaniom,

- reakcji fizjologicznych.

Są to jednak wytyczne bardziej teoretyczne, skuteczną zaś i najmniej zawodną w praktyce procesowej metodę oceny wiarygodności zeznań świadków stworzył F. Arntzen, który sugeruje aby oceniać zeznania świadków w oparciu o cztery kryteria, a mianowicie:

- przebieg zeznań – ocenia się, że zeznania świadka zeznającego szczerze (podczas kolejnych uzupełniających przesłuchań, które odbywają się w okresie do 2-3 lat po zdarzeniu) winny być konsekwentne i zgodne ze sobą w zakresie istotnych okoliczności zdarzenia, a dotyczących miejsca, osób, czy przedmiotów bezpośrednio związanych ze zdarzeniem,

- treść zeznań – ocenia się stopień szczegółowości i osobliwości zeznań, charakterystycznych ze względu na konkretne przestępstwo,

- sposób zeznawania – ocenia się uczuciowe zaangażowanie świadka, niesterowność zeznań, nieudolność wypowiedzi,

- motywację – jaka kieruje się świadkiem w toku przesłuchania.

W praktyce procesowej wypracowano bardzo uniwersalną metodę oceny wiarygodności zeznań świadków, która jest połączeniem ustaleń teoretycznych jak i doświadczeń praktycznych. Zgodnie z tą metodą proponuje się zwracać uwagę na następujące elementy :

- względna stałość treści zeznań świadka (im dalej od zdarzenia tym mniej pamiętamy szczegółów, jednak zasadnicze okoliczności związane bezpośrednio ze zdarzeniem pamiętamy w miarę dobrze),

- oryginalność wypowiedzi i styl wypowiedzi charakterystyczne dla danego określonego świadka (jego wykształcenia, pozycji społecznej, regionu z którego pochodzi),

- motywację, która kieruje świadkiem (w zależności w jakiej relacji pozostaje np. ze sprawcą, czy pokrzywdzonym),

- emocje, które towarzyszą przesłuchaniu,

- reakcje niewerbalne (pocenie się, zmiana koloru skóry, drżenie ciała).

Podsumowując, należy stwierdzić, iż zarówno teoria jak i praktyka nie wytworzyła całkowicie niezawodnych metod oceny wiarygodności zeznań świadków w praktyce procesowej, jednak niewątpliwie wiedza kryminalistyczna, psychologiczna, doświadczenie zawodowe, polegające na umiejętnym sposobie przesłuchania świadków oraz intuicja organu procesowego gwarantuje skuteczną ich ocenę, a w konsekwencji wydanie słusznego i sprawiedliwego orzeczenia.

Uwagi do tekstu prosimy zgłaszać na adres poczty elektronicznej: wicedziekan.habryn@ora.poznan.pl