Wróć do strony głównej Adwokata Wielkopolskiego < cofnij

Skazanie prokurenta spółki kapitałowej prawomocnym wyrokiem karnym jako samoistna podstawa do odmowy udzielenia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego lub cofnięcie takiego zezwolenia

2017-08-25 Adwokat Andrzej Ossowski

Jak przewiduje art. 48 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tj. z dnia 25 marca 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 752)) zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego jest wydawane podmiotowi którego działalnością kierują osoby nieskazane prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, przeciwko mieniu, przeciwko obrotowi gospodarczemu, przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi lub przestępstwo skarbowe. Zgodnie natomiast z art. 52 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy, właściwy naczelnik urzędu celnego cofa z urzędu zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego, jeżeli został naruszony którykolwiek z warunków określonych w art. 48.

Przedmiotem niniejszego artykułu stanowić będzie omówienie przesłanki „kierowania działalnością podmiotu”, o którym mowa w art. 48 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym, która jak wynika z przytoczonych przepisów prawa, stanowi podstawę zarówno do odmowy udzielenia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego jak i do cofnięcia już wydanego zezwolenia. Rozważania w niniejszym artykule zawężone zostaną do sytuacji prawnej prokurenta w spółce kapitałowej (spółce z o.o. oraz akcyjnej) z pełną świadomością tego, że prokurent może pełnić takie funkcje również w spółkach osobowych.

Podstawowym sposobem wykładni przepisów prawa jest wykładnia językowa zgodnie z którą, znaczenia poszczególny terminów użytych w ustawie należy określać poprzez językowe znaczenie danego zwrotu. W analizowanym przypadku jest to tym bardziej uzasadnione, że na gruncie ustawy o podatku akcyzowym nie stworzono odrębnej definicji legalnej zwrotu „kierowania działalnością podmiotu”.

Zgodnie z definicją zawartą w internetowym słowniku języka polskiego PWN słowo „kierować” oznacza tyle co: „zarządzać kimś, czymś, stać na czele czegoś lub wskazywać komuś sposób postępowania”.

Analiza wskazanego zwrotu wskazuje tutaj na aspekt faktyczny wymienionych w nich zachowań. Nie chodzi zatem o samą potencjalną możność podjęcia określonych zadań (uprawnienie prokurenta do zarządzenia i wskazywania kierunków działań), ale faktyczne realizowanie tych czynności (zarządzenie, wskazywanie).

Wynik wykładni językowej jest w tym zakresie właściwie jednoznaczny i nie budzi wątpliwości.

Jak uznał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 czerwca 2015 r. w sprawie sygn. nr II CSK 518/14 „odstępstwo od wykładni językowej dopuszcza się dopiero wtedy, gdy po jej zastosowaniu dochodziłoby do rażąco niesprawiedliwych, czy irracjonalnych wniosków. Tym samym dopiero wówczas, jeśli w wyniku stosowania tej wykładni doszłoby do absurdalnego rozumienia przepisu, należy korzystać z dalszych metod interpretacji. Nie ma bowiem potrzeby stosowania metody wykładni celowościowej, jeśli właściwy wynik interpretacji da się osiągnąć w oparciu o reguły znaczeniowe, metody językowe lub dyrektywy systemowe”.

A zatem w świetle argumentów językowych dla uznania w danym konkretnym przypadku prokurenta za osobą kierującą działalnością spółki kapitałowej konieczne jest dokonanie ustaleń faktycznych, czy osoba faktycznie działalnością takiej spółki zarządzała.

Powyższy wynik wykładni językowej znajduje swoje potwierdzenie także w wykładni systemowej odwołującej się do zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 121)) instytucji prokury. Jak przewiduje w tym zakresie art. 38 k.c., osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Organem, który reprezentuje osobę prawną i prowadzi jej sprawy jest, w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej, jej zarząd. Jednocześnie w nauce prawa działania osób prawnych dzieli się na czynności prawne, jak i inne czynności nie posiadające takiego charakteru. Przy czym organ osoby prawnej nie jest tylko i wyłącznie jej reprezentantem albowiem jego działanie nie jest ograniczone wyłącznie do dokonywania czynności prawnych, ale zawiera w sobie także działania o charakterze czynności faktycznych (zarząd, kontrola itp.). Tymczasem działanie prokurenta obejmuje ze swej istoty reprezentację przedsiębiorcy w stosunkach zewnętrznych (art. 95 K.c.), a zatem zakresowo ogranicza się do czynności prawnych; a contrario nie obejmuje czynności faktycznych, a zatem zarządzania (kierowania, prowadzenia spraw) osobą prawną.

Także wykładnia systemowa zewnętrzna oparta o treść przepisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o Służbie Celnej potwierdza wskazany powyżej wynik wykładni językowej. I tak można w tym zakresie odwołać się do utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczącego art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej przewidującego odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółki, w którym to przepisie pojawia się zwrot „pełnienie obowiązków” członka zarządu. Zwrot ten znaczeniowo zbliżony jest do zwrotu „kierowania działalnością” użytego w art. 48 ust. 1 pkt 4) ustawy o podatku akcyzowym.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie analizując art. 116 § 2 O.p. wielokrotnie uznał, że określenie „pełnienie obowiązków” wskazuje, ze chodzi o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko o piastowanie funkcji, z którą te obowiązki są związane. Zatem faktyczne wykonywanie obowiązków członka zarządu w sp. z o.o. nawet po formalnej rezygnacji członka zarządu, powoduje odpowiedzialność podatkową tego podmiotu przewidzianą w art. 116 § 2 OP (wyrok NSA z dnia 13.08.2013, sygn. akt II FSK 2401/11)

Zatem sam fakt, że dana osoba wpisana do rejestru jako prokurent, posiadający uprawnienia do podejmowania różnego rodzaju działań ukierunkowanych na zewnętrz związanych wyłącznie z reprezentacją danego podmiotu, nie oznacza per se, iż osoba ta z tych uprawnień faktycznie korzysta.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że wykładnia art. 48 ust. 1 pkt 4) ustawy o podatku akcyzowym nie pozostawia wątpliwości, że prokurent nie może z samego faktu udzielenia prokury zostać uznany za osobę kierującą działalnością danej Spółki. Wnioskując dalej, sam fakt skazania prokurenta nie może uzasadniać odmowy udzielenia zezwolenia na prowadzenia składu podatkowego lub jego cofnięcia, jeżeli takiej decyzji nie poprzedziło ustalenie w ramach postępowania dowodowego, że prokurent faktycznie działalnością takiej spółki kapitałowej zarządzał.

Uwagi do tekstu prosimy zgłaszać na adres poczty elektronicznej: wicedziekan.habryn@ora.poznan.pl